یکی از آثار مهم سلوک دینی، گشایش در امور زندگی است. قرآن کریم میفرماید: وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجا ِوَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ؛[1] و هر کس از خدا پروا کند، خدای متعال برای او راه بیرون شدن از گرفتاریها را قرار میدهد و روزیاش را از جایی که برای آن محاسبهای باز نکرده میرساند.
تقوا از وقایت گرفته شده و به معنای خودداری از اندیشه و شائبه شرک و از گناهان و از رذایل اخلاقی و هرگونه تمرد و مخالفت است و منظور آیه آن است که هرکس واقعاً بنده خدا باشد و از گناهان بپرهیزد، پروردگار او را از خطر حوادث دنیا ایمن میفرماید.
اما چگونه این اتفاق میافتد؟ آری، سلوک دینی و دینداری و تقوا و ایمان و هر عنوانی که در این مسیر به کار میرود، باعث میشود که اندیشه و زندگی اخلاقی و عملی انسان با کل کائنات و هستی و اراده خدای متعال هماهنگ گردد.
این هماهنگی، میان انسان و هستی، رضایتمندی را حاکم میسازد و چون خدا از انسان راضی شود، بنده را تحت تکفل خود میگیرد. حرکت در مسیر سلوک دینی و بندگی خدا و تحصیل رضایتمندی الهی تا آنجا پیش میرود که آدمی به قله رضایتمندی و رستگاری عظیم نائل آید: رَضِيَ اللَّهُ عَنهُم وَرَضوا عَنهُ ذلِكَ الفَوزُ العَظيمُ؛[2] و در سایه این هماهنگی و رضایتمندی است که گشایش در زندگی انسان اتفاق میافتد.
مثال روشن آن رابطه فرزند و والدین است. این رابطه هرقدر هماهنگتر و بر اساس رضایتمندی متقابل باشد، گشایش فراوانی در زندگی دو طرف ایجاد میکند.
اصولاً کارکرد مهم دین همین است که انسان را با هستی هماهنگ نماید و رابطه میان او با خداوند را به رضایتمندی و محبت برساند و چون این اتفاق افتد، رحمت الهی بر انسان نازل شود و گشایش و فراوانی و نعمت در زندگی او زیاد گردد.
در سوره اعراف چنین آمده است: وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یکْسِبُونَ؛[3] و اگر مردم آن آبادیها (که به عذاب گرفتار شدند) ایمان آورده و تقوا پیشه کرده بودند، به یقین از آسمان و زمین برکتهایی بر آنان میگشودیم، ولی پیامبران و آیات ما را دروغ انگاشتند، ما نیز آنان را به عذابی که نمود گناهانشان بود، گرفتار ساختیم. به صراحت در این آیه، پیوند و وابستگی رزق و روزی، با ایمان و پارسایی برقرار و ترسیم شده است.
در این آیه به شکل کامل رابطه میان ایمان و خدا پروایی و زندگی در متن رحمت و برکات الهی و تنعمات مادی … به چشم میآید؛ بنابراین برخورداری از برکات مادی و معنوی، همیشه معطوف به تلاش و کوشش تنها نیست و در کنار آن، ایمان و تقوای فرد میتواند باعث گشایش و فراخی زندگی شود.
در آیه دیگری میفرماید: وَمَنْ یهَاجِرْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ یجِدْ فِی الْأَرْضِ مُرَاغَمًا کثِیرًا وَسَعَةً؛[4] هر کس برای رهایی از سیطره کافران و مشرکان در راه خدا هجرت کند، در زمین مکانهای بسیار و گشایش و فراخی خواهد یافت.
در مقابل نیز همیشه عذاب و ضیق و سختیهایی که از ناحیه خدای متعال و زندگی بر انسان وارد میشود، در نتیجه عدم هماهنگی با خواست و اراده خدا و ظلم و تکذیب دین و انبیای الهی و گناه و نافرمانی و عدم رضایتمندی میان بنده و خداوند حاصل میشود.
قرآن کریم میفرماید: فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ؛[5] امّا ستمگران (آن سخن را) به سخن ديگرى غير از آنچه به ايشان گفته شده بود، تبديل كردند (و به جاى حطّه، به عنوان مسخره گفتند: حنطه، يعنى گندم) پس ما بر آن ستمكاران به سزاى گناهى كه مرتكب مىشدند، عذابى از آسمان فرو فرستاديم.
خدای متعال در این آیه بهخوبی رابطه میان عذاب و سختی زندگی با ستمکاری و ایجاد انحراف در سخن الهی را بیان نموده است.
این یک قاعده کلی است که یاد خدا و دینداری موجب گشایش در زندگی انسان میشود و ترک یاد و اطاعت خدا، باعث سختی و ضیق و زندگی نکبتبار خواهد شد: وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنْکا وَنَحْشُرُهُ یوْمَ الْقِیامَةِ أَعْمَی؛[6] و هر کس از یاد من روی برتابد، قطعاً زندگی تنگ و دشواری خواهد داشت و روز قیامت او را نابینا محشور میکنیم تا به بهشت راه نیابد.
درعینحال که این رابطه وجود دارد، گاهی نیز سختیهای زندگی و تنگدستیها به خاطر امتحان الهی است و مؤمنین به خاطر اینکه عیار ایمان و بندگیشان معلوم شود، نیز با سختی و امتحان مواجه میشوند. این یکی از سنتهای الهی است و بیشتر جنبه تربیتی دارد و ناقض قاعده فوق نیست.
[1] طلاق، آیه ۲.
[2] مائده، آیه 119.
[3] اعراف، آیه 96.
[4] نساء، آیه 100.
[5] بقره، آیه 59.
[6] طه، آیه 124.
No comment