وصف توحیدی خودسازی، ناظر به رویکرد خودسازی توحیدی به توحید و یگانگی با اوصاف و کمالات خدای متعال است. البته معنای نظری توحید، اعتقاد به یکتایی خداوند و خالق عالم است؛ یعنی انسان به این باور برسد که تنها یک حقیقت وجودی مستقل و ذات بینهایت، در کل هستی وجود دارد و سایر پدیدههای عالم، ظهور و مخلوق او هستند؛ ذات واحدی که منشأ تمام آثار خلقی و ربوبی در جهان هستی است و هیچ مؤثری جز او نیست، «لا مؤثر فی الوجود الا الله»[1]توحید در خالقیت و رازقیت و ربوبیت و مالکیت و مانند آن در حقیقت، تبیین همین یک جمله است.
اما توحید عملی که کارکرد آن در خودسازی و سلوک توحیدی آشکار می شود، تلاش انسان برای وحدت یافتن و نزدیک شدن به صفات خداوند را تبیین میکند. انسان به لحاظ استعداد و مظهریتی که در او هست، قادر است از طریق روشهای تقرب به خداوند و داشتن روحیه بندگی در تمام اعمال و رفتار فردی و اجتماعی و خالصسازی پرستش برای خدا و مبارزه عملی با هرگونه شرک و تخلق به صفات کمال الهی، به خداوند نزدیک و شبیه شود و به توحید عملی واصل گردد.
از این منظر، توحید به معنای «یکی شدن در خود» و «یکی شدن با صفات و کمالات الهی» است، بدین معنا که انسان در تمام زندگی خود تنها یک کار انجام دهد و آن بندگی خدا و رفتن به سوی اوست. انسان خداپرست جز اطاعت و عبادت خدا و تخلق به صفات و کمالات الهی، کار دیگری ندارد و سایر اعمالش نیز زمینهساز بندگی و در مسیر خداپرستی و یگانگی با پروردگار قرار میگیرد.
روش توحید و یگانگی با پروردگار، از منظر دین توحیدی اسلام، تنها راهبرد کمالیافتگی انسان است و بر این اساس، منظور از خودسازی توحیدی، پرورش خود بر مبنای نزدیکی و وحدت با اسماء و صفات پروردگار خواهد بود.
انسان به لحاظ استعداد، مظهر صفات و کمالات الهی است و تنها از طریق تخلق به صفات خدا، به کمال و سعادت و خوشبختی و آرامش و شادی در دنیا و آخرت میرسد، ازآنرو مصداق واقعی و فعلیت کمال برای چنین مظهری، تخلق به کمالات الهی خواهد بود.
نکته دقیقی که در باب پرستش خداوند وجود دارد، توجه به این معناست که اطاعت و بندگی، تنها در نماز و روزه و حج و زیارت و مناسک عبادی، خلاصه نمیشود، آنچه در راستای خودسازی و سلوک دینی دارای اهمیت فراوان است، تخلق به صفات الهی همچون علم و قدرت و اراده و سایر صفات و کمالات اوست که از آن تحت عنوان «توحید یا قرب صفاتی» یاد میشود.
[1] این عبارت از قواعد فلسفی و اصول معرفتی است.
No comment