وصف توحیدی خودسازی، ناظر به رویکرد آن، به توحید و یگانگی با اوصاف و کمالات خدای متعال است. معنای نظری توحید، اعتقاد به یکتایی خداوند و خالق عالم است؛ یعنی انسان به این باور برسد که تنها یک حقیقت وجودی مستقل و ذات بینهایت، در کل هستی وجود دارد و سایر پدیدههای عالم، ظهور و مخلوق او هستند؛ ذات واحدی که منشأ تمام آثار خلقی و ربوبی در جهان هستی است و هیچ مؤثری جز او نیست، «لا مؤثر فی الوجود الا الله»[1] توحید در خالقیت و رازقیت و ربوبیت و مالکیت و مانند آن در حقیقت، تبیین همین یک جمله است.
اما توحید عملی که کارکرد آن در خودسازی و سلوک توحیدی آشکار میشود، تلاش انسان برای وحدت یافتن و نزدیک شدن به ذات و صفات خداوند را تبیین میکند. انسان به لحاظ استعداد و مظهریتی که در او هست، قادر است از طریق روشهای تقرب به خداوند و داشتن روحیه بندگی در تمام اعمال و رفتار فردی و اجتماعی و خالصسازی پرستش برای خدا و تخلق به صفات کمال الهی و مبارزه عملی با هرگونه شرک، به خداوند نزدیک و شبیه شود و به توحید عملی واصل گردد.
از این منظر، توحید به معنای «یکی شدن در خود» و «یکی شدن با صفات و کمالات الهی» است، بدین معنا که انسان در تمام زندگی خود تنها یک هدف را دنبال می کند و یک کار انجام دهد و آن بندگی خدا و رفتن به سوی اوست. انسان خداپرست جز اطاعت و عبادت خدا و اخلاق و زندگی خداپسندانه و تخلق به صفات و کمالات الهی، کار دیگری ندارد و سایر اعمالش نیز زمینهساز بندگی و در مسیر خداپرستی و یگانگی با پروردگار خواهد بود.
توحید به معنای واقعی کلمه، روشی برای زندگی کردن است. فردی که نیتش قرب به خدا و کسب رضایت و محبت خداست و می کوشد تا اخلاق و عمل و سبک زندگیاش خداپسند و مورد رضایت الهی باشد، دارای زندگی توحیدی خواهد بود.
انسان به لحاظ استعداد، مظهر صفات و کمالات الهی است و تنها از طریق قرب به خدا و تخلق به صفات الهی، به کمال و سعادت و خوشبختی و آرامش و شادی در دنیا و آخرت میرسد، ازآنرو مصداق واقعی و فعلیت کمال برای چنین مظهری، تخلق به کمالات الهی خواهد بود.
این روش، تنها راهبرد کمالیافتگی انسان است و بر اساس آن، خودسازی توحیدی، به معنای پرورش خود بر مبنای نزدیکی و وحدت با اسماء و صفات پروردگار است.
نکته دقیقی که در باب پرستش خداوند وجود دارد، توجه به این معناست که اطاعت و بندگی، تنها در نماز و روزه و حج و زیارت و مناسک عبادی، خلاصه نمیشود، آنچه در راستای خودسازی و سلوک دینی دارای اهمیت فراوان است، زندگی توحیدی و نیت توحیدی و تخلق به صفات الهی همچون علم و قدرت و اراده و سایر صفات و کمالات اوست.
[1] این عبارت از قواعد فلسفی و اصول معرفتی است.
No comment